مفهوم فسخ و اقاله در معاملات


جهت مشاوره با وکیل پایه یک دادگستری از طرق زیر با ما در ارتباط باشید: ☑️ مشاوره حقوقی با کارشناسان حقوقی موسسه 021-88401560 | 021-88403166 ☑️ تلفن همراه وکیل پایه یک دادگستری در تهران 0912-4970000 | 0912-4920000 ☑️ آدرس صفحه اینستاگرام وکیل پایه یک دادگستری [email protected] ☑️ تلگرام vakil | @[email protected] ☑️ آدرس موسسه حقوقی آسایش گستران تهران | خیابان شهید مطهری| نرسیده خیابان شریعتی | روبروی بوستان شهیدآوینی | پلاک 11 برای مشاهده آدرس در گوگل مپ روی متن رو به رو کلیک نمائید »» موسسه حقوقی آسایش گستران

تشریح فسخ، تفاسخ و انفساخ از زبان وکیل دادگستری

تشریح فسخ، تفاسخ و انفساخ از زبان وکیل دادگستری

در نظام حقوقی ایران سه اصطلاح مشابه وجود دارد که گاهی سبب سردرگمی میان مردم عادی می‌گردد. چرا که این اصطلاحات در قوانین رایج بوده در حالی‌که عامه مردم علم و اطلاع دقیقی از معنا، مفهوم و تفاوت‌های آنها ندارند. مطلب «تشریح فسخ، تفاسخ و انفساخ از زبان وکیل دادگستری» با ارائه تعریفی ساده و قابل‌فهم از مفاهیم مزبور، تفاوت‌های آنها را مشخص نموده و شما را در تشخیص اصطلاحات رایج در قراردادها راهنمایی می‌نماید.

تشریح فسخ از زبان وکیل دادگستری

  1. فسخ همان حق بر هم زدن قرارداد است که ضمن انعقاد قرارداد یا پس از آن، بنا به توافق طرفین و یا حکم قانون پیش‌بینی و تعبیه می‌گردد. حق بر هم زدن قرارداد یا همان حق فسخ می‌تواند برای یکی از طرفین قرارداد و یا هر دو طرف آن به وجود آید.
  2. حق فسخ در قانون مدنی تحت عنوان خیار فسخ شناخته می‌شود. به طور کلی اگر بخواهیم حق فسخ بر اساس مقررات قانونی را بشناسیم باید به مقررات قانون مدنی در باب خیارات رجوع و آن را بررسی نماییم. در خصوص خیارات باید به این نکات توجه داشت:

تشریح فسخ از زبان وکیل دادگستری

انواع حق فسخ

این حق مخصوص زمانی است که طرفین برای مدت معینی (مثلاً ظرف یک ماه از تاریخ انعقاد قرارداد) این حق را برای یکی از طرفین و یا هر دو طرف قرارداد قائل می‌شوند که قرارداد را به هر دلیلی فسخ نمایند. انواع خیاراتی که بر اساس مقررات قانون مدنی حاکم بر معاملات وجود دارد از قرار زیر هستند:

الف) خیارات مختص عقد بیع

شامل سه خیار مجلس، حیوان و تأخیر ثمن است. حق فسخ ناشی از هریک از این خیارات از قرار زیر است:

  1. خیار مجلس: تا زمانی‌که طرفین در مجلس حضور دارند، می‌توانند حق فسخ خود را نسبت به معامله اعمال نموده و آن را برهم زنند.
  2. خیار حیوان: مختص زمانی است که مبیع حیوان زنده باشد. در این صورت، خریدار تا 3 روز حق فسخ قرارداد را دارد.
  3. خیار تأخیر ثمن: زمانی‌که عوضین معامله میان بایع و مشتری رد و بدل نشده و 3 روز از زمان انعقاد قرارداد گذشته باشد، بایع حق دارد عقد بیع را فسخ نماید.

✔ بیشتر بخوانید : وکیل ملکی و تمام نکات فسخ قرارداد خانه

ب) خیارات مختص تمام عقود

خیار شرط:

ضمن قرارداد شرط می‌شود که یکی از طرفین یا هردو طرف یا شخص ثالث تا مدت زمان معینی حق فسخ قرارداد را دارا باشند. لیکن نکته قابل تأمل در اینجا این است که باید مدت خیار شرط دقیقاً مشخص باشد در غیر این صورت هم شرط و هم عقد باطل است.

خیار رؤیت و تخلف وصف:

مختص زمانی است که یکی از طرفین، مالی را بدون این که بازدید نموده باشد خریداری نموده و یا به فروش برساند. اگر بعد از انعقاد قرارداد مشخص شود که مال دارای ویژگی‌های مطروحه در زمان انعقاد قرارداد نیست، آن طرفی که مال را ندیده و از ویژگی‌های آن ناآگاه است، حق فسخ معامله را دارد.

خیار غبن:

غبن به معنای ضرر است. هنگامی‌که یکی از طرفین از قیمت واقعی مال آگاه نیست و پس از معامله متوجه شود که دچار غبن شده است، در صورتی‌که غبن حادث شده فاحس باشد، حق فسخ خواهد داشت. لازم به ذکر است که غبنی فاحش است که عرفاً قابل گذشت و مسامحه نباشد.

جهت مشاوره با وکیل پایه یک دادگستری از طرق زیر با ما در ارتباط باشید:

☑️ مشاوره حقوقی با کارشناسان حقوقی موسسه

021-88401560 | 021-88403166

☑️ تلفن همراه وکیل پایه یک دادگستری در تهران

0912-4970000 | 0912-4920000

☑️ آدرس صفحه اینستاگرام وکیل پایه یک دادگستری

[email protected]

☑️ تلگرام

vakil | @[email protected]

☑️ آدرس موسسه حقوقی آسایش گستران

تهران | خیابان شهید مطهری| نرسیده خیابان شریعتی | روبروی بوستان شهیدآوینی | پلاک 11

برای مشاهده آدرس در گوگل مپ روی متن رو به رو کلیک نمائید »» موسسه حقوقی آسایش گستران

خیار عیب:

مختص زمانی است که مال مورد معامله دارای عیبی است که طرف مقابل جاهل به وجود آن عیب است. در چنین حالتی، طرف جاهل پس از علم به عیب مزبور دو راه دارد:

الف. فسخ قرارداد

ب. دریافت ارش: به معنای مابه‌التفاوت مال سالم و معیوب

خیار تدلیس:

تدلیس به معنای انجام فعل یا رفتاری است که سبب فریب دیگری گردد. به نحوی که اگر طرف مقابل حقیقت را می‌دانست راضی به انجام معامله نمی‌شد. شخصی که علیه او تدلیس صورت گرفته است، حق فسخ معامله را خواهد داشت.

✔ بیشتر بخوانید : وکیل دادگستری و مقررات فسخ مبایعه‌نامه

خیار تبعض صفقه:

در خصوص این خیار، ابتدا بهتر است به تعریف کلمات آن به صورت جداگانه بپردازیم. صفقه به معنای معامله بوده و تبعض به معنای تکه تکه و جزء جزء شدن است. خیار تبعض صفقه در کل به این معنا است که که معامله به چند بخش تقسیم شود. این خیار زمانی حاصل می‌شود که بخشی از معامله به جهتی از جهات باطل می‌شود ولی بخشی از آن صحیح باقی می‌ماند. در چنین شرایطی، خریدار دو راهکار دارد:

الف. حق فسخ معامله

ب. پذیرش بخش صحیح معامله و استرداد وجه بابت بخش باطل معامله

خیار تخلف شرط:

در حالتی که شرطی در قرارداد ذکر شده است ولی مشروطٍ‌علیه از انجام آن اجتناب می‌کند، مشروطٌ‌له حق دارد معامله را فسخ نماید.

تشریح تفاسخ از زبان وکیل دادگستری

مختص زمانی است که دو طرف قرارداد تصمیم می‌گیرند قراردادی را که صحیحاً منعقد نموده‌اند، فسخ نمایند. نام دیگر تفاسخ، اقاله است. تفاوت تفاسخ با حق فسخ این است که در تفاسخ اراده همزمان دو طرف برای برهم زدن عقد لازم است و مسئله‌ای کاملاً قراردادی و منطبق با خواست طرفین است.

تشریح تفاسخ از زبان وکیل دادگستری

تشریح انفساخ از زبان وکیل دادگستری

انفساخ به معنای فسخ خود به خودی قرارداد و به حکم قانون است. در انفساخ نیازی به اراده هیچ یک از طرفین قرارداد نیست بلکه قرارداد به حکم قانون و به صورت خودبه‌خودی به هم می‌خورد.

✔ بهترین وکیل پایه یک دادگستری را از ما بخواهید…

تفاوت انفساخ با فسخ در این است که حق فسخ گاهی به حکم قانون و گاهی با اراده طرفین صورت می‌پذیرد ولی انفساخ بلاشک و صرفاً با حکم قانون تحقق می‌پذیرد. همچنین تفاوت انفساخ و تفاسخ نیز در این است که در تفاسخ اراده دوجانبه طرفین قرارداد لازم است در حالی‌که همانطور که گفتیم در انفساخ اراده فرد هیچ نقشی ندارد.

تشریح انفساخ از زبان وکیل دادگستری

پرسش و پاسخ‌های متداول

حق فسخ به چه معناست؟

حق فسخ به معنای حق بر هم زدن قرارداد به صورت یک جانبه و یا دو جانبه است که شرایط خاصی برای آن در قانون در نظر گرفته شده است.

تفاسخ یا اقاله چیست؟

تفاسخ به حالتی گفته می‌شود که طرفین قرارداد، عقدی را که میان آنها واقع شده برهم زنند.

تفاوت تفاسخ و انفساخ در چیست؟

انفساخ بدون اراده طرفین به صورت خود به خودی صورت می‌گیرد ولی تفاسخ نیاز به اراده هر دو طرف قرارداد دارد.

چند نوع حق فسخ در معاملات برای طرفین قرارداد متصور است؟

به طور کلی، حق فسخ را می‌توان به دو نوع تقسیم نمود. حق فسخ بر مبنای حکم قانون که در مبحث خیارات در قانون مدنی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. همچنین یک نوع حق فسخ وجود دارد که بر مبنای توافق طرفین در قرارداد ذکر می‌شود. برای مثال شرطی در قرارداد از سوی طرفین قید می‌گردد که در صورت تخلف از شرط مزبور، حق فسخ برای یکی از طرفین یا هر دو طرف قرارداد به وجود می‌آید.

آیا طرفین می‌توانند با توافق یکدیگر حق فسخ مندرج در قرارداد را برهم زنند؟

بله. چون حق فسخ مندرج در قرارداد با اراده طرفین به وجود آمده است، با همان اراده هم از بین خواهد رفت.

اگر عیبی در مبیع حادث شود، طرف مقابل که از وجود آن عیب بی‌اطلاع بوده چه حقی دارد؟

در خیار عیب، دو راهکار برای هر فرد متصور است:

ب. حق دریافت ارش: یعنی مابه‌التفاوت مال سالم و معیوب.

درصورتی که سوالی پیرامون مطلب “تشریح فسخ، تفاسخ و انفساخ از زبان وکیل دادگستری” باقی مانده است می توانید در قسمت دیدگاه همین مطلب مطرح نمایید…

دعاوی فسخ معامله چیست ؟

دعاوی فسخ معامله یکی از شایع ترین اصطلاحات حقوقی و قضایی است که به هنگام بروز اختلافات قراردادی به خصوص در قراردادهای ملکی و خرید و فروش ملک و آپارتمان به گوش می رسد و وکلای ملکی روزانه به دفعات با آن در پرونده های موکلین یا مشاوره های حقوقی با آن مواجه هستند.
دعوای فسخ معامله، دعوایی است که به موجب آن یکی از طرفین قرارداد مثل موضوع معاملات ملکی از دادگاه صالح تقاضا می کند که ضمن رسیدگی به خواسته او حکم به تایید و اعلام فسخ قرارداد فیمابین او و طرف دیگر دعوا صادر کند. فسخ به معنا و مفهوم نقض و بی اعتبار کردن است و منظور از آن در ادبیات حقوقی و وکالتی یعنی از ارزش و اعتبار انداختن و منحل کردن یک قراردادی که از ابتدا به شکل صحیح و قانونی منعقد شده است.

دعاوی فسخ معامله و اصطلاحات دیگر آن

در کنار فسخ، از اصطلاحات دیگری مانند اقاله، تفاسخ، انفساخ و یا منفسخ و سایر اشکال و عناوین دیگر استفاده می شود که هر کدام از این عناوین حقوقی دارای بار معنایی ویژه ای هستند. فسخ یعنی بی اعتبار و منحل کردن یکطرفه قرارداد توسط یکی از طرفین قرارداد یا شخص ثالث. فسخ قرارداد ویژه عقود لازم است. یعنی عقود و قراردادهایی که بدون توافق دو طرف عقد قابل انحلال نباشد مگر به واسطه درج شرط در آن عقد یا قرارداد. مانند عقد بیع (خرید و فروش) یا عقد اجاره و امثال آن ها.

اقاله با تفاسخ چیست ؟

اگر عقد با اراده و توافق دو طرف قرارداد فسخ و منحل شود به آن اقاله یا تفاسخ گفته می شود. لذا اگر در یک قولنامه یا اجاره نامه امکان فسخ یکطرفه قرارداد برای خریدار و یا فروشنده پیش بینی نشده باشد هیچکدام از آن ها نمی توانند با ارسال اظهارنامه یا طرح دعوا به خواسته صدور حکم بر اعلام و تایید فسخ قولنامه یا مبایعه نامه اعتبار و حیات حقوقی آن را مخدوش بکند مگر از طریق اقاله.

دعاوی فسخ معامله در قرارداد مشارکت در ساخت

در برخی از قراردادهای ملکی مانند قرارداد مشارکت در ساخت یا مبایعه نامه مربوط به خرید و فروش خانه و آپارتمان شاهد هستیم که طرفین در قرارداد شرط می کنند که هریک از آنها یا یک شخص ثالث ظرف مدت ۴۸ ساعت یا ۷۲ ساعت حق پشیمانی و فسخ یکطرفه قرارداد را دارد و بعضاً برای اعمال این حق که به آن خیار شرط گفته می شود، وجه التزام یا خسارت قراردادی پیش بینی می کنند. یعنی هر یک از طرفین حق دارد در مدت تعیین شده از حق فسخ خود استفاده بکند و قرارداد را فسخ کند.

ذوالخیار به چه کسی گفته می شود ؟

نکته بسیار مهم در خصوص فسخ یک قرارداد ملکی باید مورد توجه قرار بگیرد این مسئله است که ذوالخیار یعنی کسی که حق فسخ برای او پیش بینی شده است و می مفهوم فسخ و اقاله در معاملات خواهد معامله یا قرارداد منعقده را منحل و فسخ کند حتما باید قبل از طرح دعوا در دادگاه اراده و تصمیم خود مبنی بر فسخ قرارداد را به طریق قانونی و مقتضی به طرف مقابل اعلام نماید و الا ممکن است به واسطه عدم رعایت قاعده فوری بودن اعمال حق فسخ دعوای او در دادگاه مواجه با رد دعوی بشود.

در قانون مدنی انواع مختلفی از خیارات پیش بینی شده است. خیار به معنای اختیار و قدرت بر بهم زدن و زایل کردن عقد و قرارداد است. به عبارتی وضعیت حقوقی موجد حق فسخ در معاملات از جمله معاملات ملکی را خیار می گویند. انواع خیارات قانونی عباتند از:

خیار روئیت، خیار غبن، خیار تدلیس، خیار عیب، خیار تبعض صفقه، خیار تخلف از شرط، خیار مجلس، خیار حیوان، خیار تاخیر ثمن و خیار شرط.

مشاور حقوقی ملک

محمدرضا فولادی هستم ، وکیل و متخصص دعاوی ملکی و قراردادها

با انجام مشاوره تخصصی قبل از هر معامله، قرارداد و معاملات ملکی خود را بیمه کنید

​درخواست وکیل

دسترسی سریع

اپلیکیشن هوش ملکی


تماس جهت مشاوره حضوری:

۰ ۲۱-۸۶۰۳۵۷۷۹
۰۹۱۲۵۰۲۲۶۶۷

نشانی: تهران بالاتر از میدان ولیعصر خ دانش پ۲۲ واحد۳

فقط با تعیین وقت قبلی

طراحی سایت، سئو و بهینه سازی توسط سئوپید

گروه حقوقی و آموزشی وکیل رسمی از سال ۱۳۹۰، با هدف ارائه خدمات حقوقی و آموزشی به صورت اختصاصی در حوره املاک و مستغلات، توسط محمدرضا فولادی وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دانشگاه تأسیس گردید. ایشان با توجه به سابقه بیش از یک دهه فعالیت همزمان علمی-آموزشی و حقوقی در زمینه امور ملکی، قراردادها ، وکالت و خدمات دعاوی ملکی در زمینه ده ها پرونده حقوقی و ملکی مهم و سنگین و اطلاع از فقدان مرجع و منابع آموزشی کاربردی برای عموم مردم، که علت عمده بسیاری از مشکلات و اختلافات اکثریت متعاملین و طرفین قراردادها به ناآگاهی آنها از مسائل حقوقی قراردادها و معاملات ملکی بر می گردد، لذا تصمیم به ایجاد یک مجموعه و نهاد حقوقی و آموزشی در زمینه معاملات ملکی می گیرند.

نتیجه این اقدام و تلاش بی وقفه ایشان منجر به تاسیس گروه حقوقی و وب سایت آموزشی و حقوقی وکیل رسمی و تالیف و تولید بیش از ۳۰ عنوان کتاب و محصولات آموزشی و کاربردی در حوزه مسکن و ساختمان می شود به نحوی که این همت والا مورد توجه بسیاری از مسئولین و نهادهای مرتبط در حوزه امور املاک و مستغلات قرار گرفته و ظرف دو سال اکثر کتاب های آموزشی ایشان به چاپ سوم و چهارم می رسد و مکرراً به عنوان مدرس و مشاور خصوصی مورد دعوت مراکز آموزشی و تخصصی از جمله دانشگاه ها، اتحادیه مشاورین املاک تهران، شهرری و شهرستان های حومه تهران و سایر استان ها قرار می گیرند.

تفاوت فسخ ، تفاسخ و انفساخ

تفاوت فسخ ، تفاسخ و انفساخ

در قراردادهای باغ ویلایی چند اصطلاح حقوقی پرکاربرد وجود دارد و گاهی نیز طرفین قرارداد بسته به توافق و یا شرایط قرارداد درنوشتن قرارداد یا درج درقسمت توضیحات از آنها استفاده و بعضا بدون اطلاع از معنی و مفهوم این اصطلاحات یکی را بجای دیگری در قرارداد قید می‌کنند. در این نوشتار،تفاوت فسخ ، تفاسخ و انفساخ را شرح می‌دهد
فسخ
؛ یعنی برهم زدن و انحلال قرارداد. فسخ قرارداد معمولا از طریق درج و پیش بینی شرطی در قرارداد باغ ویلا برای یکی از طرفین یا هر دو آنها ایجاد می‌شود که دراصطلاح به آن شرط فسخ یا خیارفسخ گفته می‌شود. مثلا در قرارداد شرط می‌شود اگر خریدار در سرسیدهای مقرر درقرارداد باقیمانده ثمن معامله را نپردازد فروشنده ظرف مدت ده روز ازهرسر رسید حق فسخ معامله را دارد. به عبارتی این شرط فقط برای فروشنده پیش بینی شده و خود به خود باعث فسخ قرارداد نمی‌شود.

تفاسخ؛ تفاسخ همان اقاله یعنی رضایت طرفین برای برهم زدن قرارداد باغ ویلا است. تفاسخ موجب پایان یافتن معامله ای می‌شود که به صورت صحیح و قانونی پیشترواقع شده است.وقتی اقاله صورت می‌گیرد تعهدات ناشی از قرارداد باغ ویلا ساقط می‌شود و طبق مفاد اقاله یا تفاسخ باید اقدام شود. اگردرمتن تفاسخ هیچ شرط و شروطی تعیین نشود طرفین باید ثمن و مبیع را به همان صورت قبلی بازگردانند.

نتیجه اینکه تفاسخ برخلاف فسخ نیاز به دو اراده یعنی توافق و رضایت دو طرف قرارداد دارد تا آنرا منحل کنند اما در حق فسخ صرفا با اراده یکی از طرفین واقع می‌شود حتی اگر طرف دیگر راضی به فسخ نباشد.

انفساخ؛ گسیخته شدن و برهم خوردن خود به خودی یک عقد و قرارداد باغ ویلا صحیح را انفساخ یا انحلال می‌گویند. انفساخ گاهی قرارداد باغ ویلایی است و گاهی به حکم قانون. مثلا اگر درقرارداد شرط شود اگر یکی از اقساط ثمن معامله در موعد مقرر پرداخت نشود عقد منفسخ می‌شود. به محض اینکه وقوع این شرط یعنی پرداخت نکردن یکی از اقساط، قرارداد خود به خود از بین می‌رود و منحل می‌شود.
ولی گاهی انفساخ ناشی از حکم قانون است و اراده طرفین در آن تاثیر ندارد.مثلا پس از معامله قبل از تسلیم مبیع مثل یک باغ ویلا به واسطه زلزله یا آتش سوزی تخریب و از بین برود دراینجا عقد، به طورخودکاراز بین می‌رود.مگر طرفین توافقی تازه در این خصوص منعقد نمایند که خود یک قرارداد جدید باغ ویلا محسوب می‌شود.

تفاوت و معنای فسخ، تفاسخ و انفساخ

در قراردادهای ملکی اکثراً اصطلاحاتی بکار برده می‌شود، که دانستن آن‌ها می‌تواند بسیاری از مشکلات شما پس از قرارداد را برطرف کند. گاهی در قراردادی بسته به توافق میان طرفین و یا شرایطی که برای قرارداد در نظر گرفته‌شده، از اصطلاحاتی استفاده می‌شود که از معنی و مفهوم آن‌ها در هیچ جای قرارداد نوشته‌نشده، در این صورت است که می‌توان به‌سادگی اصطلاحی را جای دیگری در قرارداد نوشت؛ آنگاه شما می‌مانید و یک پشیمانی بزرگ پس از قرارداد به دلیل عدم اطلاعات کافی؛ حال در مطلب امروز به تفاوت فسخ ، تفاسخ و انفساخ خواهیم پرداخت.

فسخ به چه معناست؟

فسخ به معنای برهم زدن یک قرارداد است. فسخ قرارداد به‌موجب شروطی که از قبل در قرارداد ذکرشده است امکان‌پذیر است. این فسخ می‌تواند یک‌طرفه و یا دوطرفه باشد که در اصطلاح به آن شرط فسخ یا خیار فسخ گفته می‌شود. به‌طور مثال شما در قرارداد ملک خود شرط می‌کنید که اگر فروشنده تا مدت ده روز قیمت کل ملک را پرداخت نکند، معامله فسخ خواهد شد، در این حالت رضایت طرف دوم اهمیتی نداشته و فسخ یک‌طرفه انجام خواهد شد.

تفاسخ به چه معناست؟

تفاسخ همان اقاله است؛ راضی بودن دو طرف معامله در یک قرارداد می‌تواند دلیلی برای برهم زدن معامله شود. در تفاسخ معامله‌ای که به‌صورت صحیح و قانونی انجام‌شده پایان خواهد یافت؛ و زمانی که تفاسخ و یا اقاله صورت می‌گیرد تمامی تعهدات قرارداد ساقط خواهند شد. اگر در متن قرارداد هیچ شروطی در نظر گرفته نشود، هر دو طرف باید ملک و ثمن معامله را به‌صورت قبل به یکدیگر بازگردانند. تفاوت فسخ و تفاسخ نیز در این است که فسخ یک‌طرفه انجام می‌شود و راضی بودن طرف دیگر اهمیتی ندارد؛ اما در تفاسخ پایان دادن به معامله باید با رضایت هر دو طرف باشد.

انفساخ به چه معناست؟

انفساخ درواقع از بین رفتن خود به خودی قرارداد است. گاهی ممکن است به‌حکم قانون این اتفاق بیافتد و رضایت طرفین اهمیتی نداشته باشد و گاهی نیز با رضایت هر دو طرف و یا شروطی خاص این اتفاق خواهد افتاد. مثلاً در قرارداد ذکر می‌شود که اگر یکی از اقساط ملک پرداخت نشود، به‌صورت خود به مفهوم فسخ و اقاله در معاملات مفهوم فسخ و اقاله در معاملات خودی معامله فسخ خواهد شد؛ درصورتی‌که این شرط به وقوع بپیوندد قرارداد بدون رضایت طرفین و به‌صورت خود به خودی منحل می‌شود. یا مثلاً خانه‌ای معامله می‌شود، اما قبل از تحویل ملک به خریدار به‌موجب آتش‌سوزی و یا زلزله از بین می‌رود؛ در این حالت معامله به‌صورت خود به خودی از بین خواهد رفت.

کار تحقیقی

کار تحقیقی تبیین ماهیت اقاله و بررسی آثار حقوقی آن در عقود معین قانون مدنی

کار تحقیقی تبیین ماهیت اقاله و بررسی آثار حقوقی آن در عقود معین قانون مدنی

مقدمه
اقاله به معنی فسخ عقد از طرف معامله کنندگان بعد از پشیمانی یکی از دو طرف معامله و درخواست فسخ از جانب او و قبول این درخواست از طرف دیگر می‌باشد. به این کار، تقایل نیز گفته می شود. ممکن است بنابر عللی، لزوم عقود بر اثر مبانی مختلف دچار اختلال گردد. مبنای اختلال در اصل مزبور گاه ناشی از حکم قانونگذار است. به عنوان مثال فسخ معاملات بنابر وجود ضرر در معاملات به استناد خیار غبن از این دسته است، گاه ممکن است طرفین در هنگام معامله نیز چنین حقی را به هر یک از طرفین اعطا نمایند و گاهی هم ممکن است بعد از انجام معاملات افراد بنابر ملاحظاتی تصمیم بر انحلال آن بگیرنددر این صورت براساس توافق با یکدیگر عقد منعقده را بر هم می زنند، به این عمل حقوقی اقاله می گویند.
اقاله بعنوان یک موضوع حقوقی، از مباحث مهم و تاریخی به شمار می رود. بطور کلی اقاله بنابر ملاحظات اخلاقی، اجتماعی، اقتصادی و همواره مورد توجه انسانها بوده است. با این حال در خصوص ماهیت اقاله اختلاف نظر زیادی وجود دارد اکثر فقها اقاله را فسخ و انحلال عقد می دانند ولی حقوقدانان آن را عقد به حساب می آورند قلمرو اعمال اقاله در عقود لازم است و اجرای آن در عقود جایز خلاف این اصل کلی است. اقاله با برخی نهادهای دیگر دارای مشابهت هایی است که این شباهت ها ممکن است باعث خلط اقاله با آنها گردد از این رو لازم است تا اقاله با نهادهای تشابه مورد مقایسه قرار گیرد.

بیان مسئله

عقود معین در مقابل عقود غیر معین قرار میگیرند. [1] عقود معین گروهی از قراردادها هستند که در قانون مدنی نام خاص دارند. مثل: بیع، اجاره، قرض، صلح، هبه، وقف، ضمان، نکاح،[2]قانونگذار شرایط و آثار آن ها را، نحوه تشکیل، انحلال و فسخ ارادی و انحلال قهری عقد را معین کرده است. بنابراین در عقود معین ضرورتی ندارد که تمام حقوق و تکالیف در قراردار ذکر شود. همین که سکوت کند یعنی تمام آثار و شرایطی را که قانون مدنی برای آن عقد معین کرده پذیرفته است. زیرا قانونگذار این حقوق و تکالیف را در قانون مشخص کرده و آنچه لازم بوده پیش بینی کرده است. این قواعد به صورت تکمیلی یا امری در قانون پیش بینی شده اند. همین که دو طرف قرارداد در خصوص ارکان اساسی عقد توافق کنند کفایت می کند. [3] علاوه بر آن چیزی را که در مورد عقد در عرف پیش بینی شده، پذیرفته اند مگر اینکه خلاف آن شرط شود. اما خلاف قواعد امری هیچ شرطی پذیرفته نمی شود. [4]

بر سر عهد و پیمان بودن تکلیفی اخلاقی است و بسیاری از قوانین الهی و اجتماعی عهد شکن را نکوهش کرده اند. ایجاد نظم در روابط اقتصادی جزء با تأمین استواری قراردادها امکان ندارد در صورتیکه عقد وسیله عادلانه توزیع ثروت و گردش پول قرار می گیرد که طرفین آن به تعهد خود احترام گذارند پس بر هم زدن عقد جایز به هیچ سبب خاصی نیاز ندارد و هر یک از طرفین می توانند در هر زمان که دلخواه او است، آن را فسخ کنند جز در مواردی که جواز عقد مفهوم فسخ و اقاله در معاملات به دلیلی با نظم عمومی ارتباط دارد. همان گونه که اراده دو طرف در پدید آمدن عقد تأثیر مى گذارد و بى این دو اراده عقدى برقرار نخواهد شد، همین دو اراده نیز در سرنوشت عقد تأثیر مى گذارد. پابرجا بودن و یا از میان رفتن عقد، بنابر اراده دو طرف است. پس اگر به انحلال و زوال عقد و آثار آن تصمیم بگیرند، عقد از بین مى رود و در پى آن، آثار عقد نیز زایل مى گردد. به این عمل حقوقى (اقاله) یا (تفاسخ) گویند. [5]

چون اثر اقاله محدود به انحلال عقد پیشین نمی شود، آثار بجای مانده از آن عقد را نیز در آینده از بین می برد، به همین دلیل درباره ماهیت اقاله اختلاف نظر است. در این راستا قانون مدنی پیش بینی کرده است که اقاله فسخ عقد است که با اصل حاکمیت اداره و لزوم پیروی از خواست طرفین سازگارتر است. در اینجا لازم به ذکر است که اقاله کنندگان اثر اقاله را بازگشت وضع خود به جای نخستین اراده می کنند و نمی خواهند معامله جدیدی بر پا سازند. دلایل آنهایی که اقاله را عقد جدید نمی دانند وصرفاً قطع اثر معامله سابق است اینست:

اولاً: اقاله را نمی توان مجدداًا قاله نمود و به تراضی فسخ کرد چون نتیجه اقاله دوم تجدید عقد سابق است که در اثر ا قاله قبلی از بین رفته است.

ثانیاً : در عقد احکام مربوط به خیارات اعمال و اجرا می شود ولی در اقاله احکام خیار عیب وغبن وشرط اعمال نمی شود.

ثالثاً : در عقد می توان شرطی را گنجاند ولی گنجاندن شرط در ا قاله مورد اختلاف است. [6]

به طور کلی آثار اقاله عبارتند از:

  1. انحلال رابطه حقوقی سابق
  2. زوال آثار ناشی از آن رابطه

در این میان قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران طی مواد 283 تا 288 به تعریف اقاله و موجبات آن می‌پردازد:

ماده ۲۸۳- بعد از معامله، طرفین می‌توانند به تراضی آن را اقاله و تفاسخ کنند.

ماده ۲۸۴- اقاله به هر لفظ یا فعلی واقع می‌شود که دلالت بر به هم زدن معامله کند.

ماده ۲۸۵- موضوع اقاله ممکن است تمام معامله واقع شود یا فقط مقداری از مورد آن‌.

ماده ۲۸۶- تلف یکی از عوضین، مانع اقاله نیست در این صورت به جای آن چیزی که تلف شده است، مثل آن در صورت مثلی ‌بودن و قیمت آن در صورت قیمی‌بودن داده می‌شود.

ماده ۲۸۷- نماات و منافع منفصله که از زمان عقد تا زمان اقاله در مورد معامله حادث می‌شود مال کسی است که به واسطه‌ی عقد مالک شده است ولی نماات متصله مال کسی است که در نتیجه‌ی اقاله، مالک می‌شود.

ماده ۲۸۸- اگر مالک، بعد از عقد در مورد معامله تصرفاتی کند که موجب ازدیاد قیمت آن شود، در حین اقاله به مقدار قیمتی که به سبب عمل او زیاد شده است مستحق خواهد بود.

در راستای مطالب ذکر شده در این پژوهش به این مسئله پرداخته می شود که ماهیت اقاله و آثار آن در عقود معین قانون مدنی در حقوق ایران به چه صورت می باشد؟

[1]ره پیک، سیامک (1385) " نگاهی دوباره بر عقود معین (قسمت اول - عقد صلح)" مجله: دیدگاه های حقوق قضایی، شماره 38 و 39.ص 10

[2]شهیدی، مهدی، سقوط تعهدات، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ١٣٦٨؛ ص81

[3]کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی،اعمال حقوقی،چ7،نشر شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن‌برنا، ص30

[5]افتخاری، جواد (1382) حقوق مدنی، کلیات عقود و حقوق تعهدات، انتشارات میزان. ص 296



اشتراک گذاری

دیدگاه شما

اولین دیدگاه را شما ارسال نمایید.